PRZEWODNIK PO WAŁCZU

Wszystkich, którzy mają zamiar uciec od wielkomiejskiego gwaru, by odpocząć w malowniczej miejscowości wśród lasów i jezior i cieszyć się wspaniałą, ekologicznie czystą przyrodą zapraszamy do Wałcza.

W tym mieście można znaleźć doskonałe miejsce do wypoczynku i regeneracji sił nad pięknymi jeziorami Pojezierza Wałeckiego.

Wałcz jest  27 – tysięcznym miastem, siedzibą powiatu i miejskich władz samorządowych oraz  stolicą Pojezierza Wałeckiego, krainy geograficznej, rozciągającej się od Okonka, wzdłuż Gwdy, aż po Piłę, Szydłowo i Niekursko. Od strony zachodniej granica jej opiera się o obrzeża Drawieńskiego Parku Narodowego.

W  mieście znajduje się sześć uroczych jezior, w tym dwa duże: Raduń i Zamkowe. W sąsiedztwie Wałcza usytuowanych jest kilka równie atrakcyjnych akwenów położonych w zwartych kompleksach lasów o zróżnicowanym drzewostanie. Wszystko to sprawia, że okolice Wałcza są bardzo malownicze, wręcz urokliwe. Brak uciążliwego przemysłu oraz dbałość gospodarzy o środowisko naturalne powoduje, że miasto i jego otoczenie należą do obszarów niezagrożonych ekologiczne. Tym samym jest doskonałym miejscem dla urlopowiczów, zainteresowanych wypoczynkiem aktywnym, turystyką kwalifikowaną a nawet sportowców.
Pobyt w Wałczu może uatrakcyjnić wędrowanie po doskonale przygotowanych i oznaczonych szlakach turystycznych Pojezierza Wałeckiego. Warto jednak na początek wybrać się na spacer po samym mieście.

Zwiedzanie Wałcza możemy rozpocząć od ul. Południowej, na wschód od dworca PKP. Tuż za starą cegielnią znajdują się pozostałości Wału Pomorskiego - systemu bunkrów, schronów i umocnień, które otrzymały wspólną nazwę – ,,Czapa Hitlera’’ (Z1). Obecnie są one w znacznym stopniu zniszczone. Jest to efekt działań wojennych 1945 roku oraz upływu czasu; wszak minęło już 64 lata od tamtych zdarzeń. Potęga tego systemu obronnego została jednak częściowo zachowana. Wyrazem jej są ogromne ściany żelbetonowe, których grubość sięga często kilku metrów. Z ,,Czapy Hitlera’’ wracamy obok starego dworca kolejowego (Z2) do centrum miasta.
Z ulicy Kościuszki wchodzimy w jedną z najładniejszych ulic Wałcza – J. Dąbrowskiego.  Poprzez Plac ZWM i ul. Tęczową dochodzimy do ulicy Kilińszczaków. Na skrzyżowaniu jej z ulicą Pocztową znajduje się charakterystyczna bryła poczty głównej (Z3) – neogotycka budowla wzniesiona z czerwonej cegły w 1885 roku.
W głębi ulicy Pocztowej znajduje się klasycystyczny budynek Muzeum Ziemi Wałeckiej (Z4) z końca XVIII wieku. O każdej porze roku trafimy tu na ciekawe wystawy.
 Ulicą Orlą przechodzimy obok kościoła św. Antoniego (neogotycki z końca XIX w.) (Z5). Obok kościoła znajdują się dwa kolejne ciekawe obiekty, tj. Gimnazjum nr 3 z zgarem słonecznym (Z6) i budynek notariatu (Z7) przy ul. Sądowej 1. Następnie  wracamy na ul. Kilińszczaków. Tu właśnie pod nr 59 znajduje się zespół budynków tzw. ,,Aten Wałeckich’’ (Z8), jednej z najstarszych szkół średnich w Polsce, założonej przez zakon jezuitów w 1662 roku. Budynek w którym obecnie mieści się Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Kazimierza Wielkiego zbudowany został w 1804 roku. W jego auli znajdują się portrety wybitnych postaci nauki, kultury i sztuki europejskiego Oświecenia.
Kilkadziesiąt metrów dalej, już na Placu Wolności (dawniej ,,Góra Burmistrzowska’’) znajduje się neorenesansowy budynek ratusza (Z9) z 1890 roku. W 110 rocznicę swojego istnienia przechodził on remont kapitalny, który poprawił jego funkcjonalność. Odnowione zostały pomieszczenia, ale budowla, jako całość zachowała swój zabytkowy charakter. Po drugiej stronie Placu Wolności znajduje się neogotycki kościół św. Mikołaja z 1865 r. (Z 10)
Z Placu Wolności w kierunku północnym, widać potężną bryłę Gimnazjum nr 2 (Z11) , wzniesioną w 1903 roku. Idąc jednak na zachód już Aleją Zdobywców Wału Pomorskiego, docieramy do Szpitala Powiatowego, który został zbudowany w 1853 roku na tzw. Polu Strączyńskim. Po drugiej stronie znajduje się niewielka neoromańska kaplica cmentarna z XIX w obecnie funkcjonująca jako  cerkiew prawosławna (Z12). Posiada ciekawe wnętrze, bogato zdobione ikonami i malowidłami ściennymi.
Idąc dalej Al. Zdobywców Wału Pomorskiego docieramy po dwóch kilometrach do linii starego, 200 – letniego lasu bukowego. Na jego skraju, po prawej stronie znajduje się jeden z największych cmentarzy wojennych II wojny światowej. (Z13) Znalazło tu miejsce wiecznego spoczynku 6 tysięcy żołnierzy polskich i radzieckich, którzy za wolność Ziemi Wałeckiej złożyli w ofierze własne życie.  Co roku 12 lutego, w rocznicę wyzwolenia Wałcza odbywają się tu uroczyste apele poległych i składanie kwiatów dla upamiętnienia walczących na Wale Pomorskim żołnierzy.
300 metrów dalej znajduje się siedziba Centralnego Ośrodka Sportu (Z14), słynna wałecka Bukowina. Już przed wojną odwiedzali ją sportowcy niemieccy. Znali oni korzystny mikroklimat tego miejsca dla organizmu człowieka. Pod koniec lat 50 - tych nadleśniczy lasów miejskich Wałcza  - Winand Osiński oraz jego przyjaciel, słynny polski trener lekkoatletyczny Jan Mulak postanowili, iż  właśnie tu szlifować będą swoją formę polscy biegacze. To na Bukowinie zrodził się słynny lekkoatletyczny ,,Wunderteam’’, jedna z czterech najsilniejszych w świecie ekip z przełomu lat 50 – tych i 60 – tych. Trenowali tu m. in. Kazimierz Zimny, Jerzy Chromik, Stanisław Makomaski, Witold Baran, Bronisław Malinowski, no i oczywiście najlepszy lekkoatleta na świecie z 1958 roku – Zdzisław Krzyszkowiak. To właśnie on na małym leśnym stadionie COS – u ustanowił rekord świata na 3 kilometry z przeszkodami w 1961 roku.
Do Wałcza wracamy drugą stroną jeziora Raduń. Przechodzimy wiszącym mostem (Z15) na północny brzeg jeziora. Kierujemy się w prawo na ścieżkę przyrodniczo – leśną. Po około 500 m dochodzimy do Ośrodka Edukacji Przyrodniczo – Leśnej i Ekologicznej „Morzycówka” (Z16). Znajdujący się przy obiekcie ogród liczy ponad 100 gatunków roślin – doskonałe miejsce do zajęć z botaniki  i dendrologii. Jest to spacer jednodniowy.

Co jeszcze warto zobaczyć?

Cerkiew greckokatolicka p.w. Świętego Krzyża
Ewangelicka kaplica szpitalna zbudowana w latach 1923-1924. Kościół rozplanowany na rzucie prostokąta z półkolistą absydą prezbiterium od strony północnej. W południowej części nawy wydzielony prostokątny przedsionek z emporą. Od strony wsch. przylega do nawy ryzalit z zakrystią. Do ryzalitu przylega od strony wsch. budynek dawnej kostnicy. Murowany z cegły. Skromny wystrój architektoniczny elewacji o dekoracji eklektycznej z przewagą elementów neoromańskich. Wnętrze salowe przykryte stropem, absyda konchą. Z elementów pierwotnego wystroju zachowała się płaskorzeźba z lat 20. XX w., wmurowana w ścianę wschodnią kościoła (przedstawia „Chrystusa pocieszającego niewiastę”, związane z upamiętnieniem poległych w czasie I wojny światowej).

Zespół Kolegiów Nauczycielskich przy ul. Bydgoskiej 50-52
Zbudowany w latach 1902 – 1905 z przeznaczeniem na królewskie seminarium nauczycielskie. Gmach rozplanowany na rzucie zbliżonym do litery „E” ze skrzydłami bocznymi. Budynek murowany z cegły, o bogatym neogotyckim wystroju architektonicznym. Klatka schodowa w ryzalicie głównym przykryta sklepieniami krzyżowo-żebrowymi gwiaździstymi, wsparta na kolumnach

Dom Pomocy Społecznej przy ul. Orlej
Pensjonat dla osób starszych i chorych zbudowany ok. 1910 r. Usytuowany na półwyspie Jeziora Zamkowego. Budynek II-kondygnacyjny z użytkowym poddaszem. Murowany z cegły. Rozplanowany na rzucie prostokąta. Bryła złożona  z dwóch części, przykrytych odrębnymi dachami mansardowymi z facjatkami. Wystrój architektoniczny o motywach neobarokowych i secesyjnych.

Bank PEKAO SA przy ul. Bankowej 3/5
Zbudowany w latach 1923-24, wg projektu berlińskich architektów braci Brandt. Przeznaczony na siedzibę Kreisbank  i Kreissparkasse. Zespół budynków usytuowanych przy ul. Bankowej i Dąbrowskiego. Wystrój architektoniczny elewacji neorenesansowy. Podobnie wystrój wnętrz (sala operacyjna, główna klatka schodowa).

Cmentarz przy ul. Kujawskiej

Cmentarz ewangelicki założony w 1 połowie XIX wieku. Po 1945 r. użytkowany przez katolików i prawosławnych. Zamknięty w 1964 r. Powierzchnia ok.  2,7 ha. Czytelny pierwotny układ przestrzenny. Zachowały się: kaplica cmentarna ob. cerkiew prawosławna, mur cmentarny z bramą, nagrobki.

Pieta
Rzeźba z kamienia, ufundowana przez katolików niemieckich przed I wojną światową jako wotum za ocalenie od epidemii nękającej okolice Wałcza. Pieta przedstawia Matkę Bożą Bolesną z ciałem umęczonego Chrystusa. Początkowo zlokalizowana na skrzyżowaniu ulic: Bydgoskiej, Kilińszczaków, Wojska Polskiego i Kościuszki. Obecnie w tym samym rejonie przeniesiona na drugą stronę skrzyżowania po jej przebudowie w latach 70 - tych

Kapliczka tzw. „Pasyjka”
Kapliczka słupowa usytuowana przy drodze do Kłębowca. Wzmiankowana źródłowo  w 1712 i 1719 r. Wysoki murowany słup ceglany, dekorowany tynkowanymi blendami. W górnych niszach umieszczone:
- barokowa grupa Ukrzyżowania z Matką Boską i Św. Janem, pod nimi tablica o renowacji kapliczki i figur (renowacja w 1842 r. z własnych środków Doroty Zubdarg z domu Teske, wdowa), mosiądz, XVIIw.
- Matka Boska z Dzieciątkiem, sztuczny kamień, XIX/XX w.,
- Św. Wojciech,
- Św. Maksymilian aria Kolbe.
Dwie ostatnie rzeźby drewniane, współczesne autorstwa Zbigniewa Polakowa.

Górka Magnetyczna
Jedną z największych osobliwości tej Ziemi jest tzw. „ Górka Magnetyczna” („magiczna” ). Leży ona na drodze powiatowej  ze Strączna do Rutwicy ( ok. 1,5 km za Strącznem). To dziwne miejsce. Wszelkie przedmioty, wbrew prawom fizyki wtaczają się z dołu pod górę. Wyniki szeregu prowadzonych badań nie dały jednoznacznej odpowiedzi dlaczego tak się dzieje. Z Wałcza prowadzi do Górki oznaczony szlak. Nie ma praktycznie dnia, aby kilkadziesiąt osób z kraju i zagranicy nie wykonywało tam własnych pomiarów i doświadczeń.

Pozostałe atrakcje:
• Muzeum Wału Pomorskiego
• Jazda konna
• Park linowy
• Spływy kajakowe
• Rajdy piesze i rowerowe po oznaczonych szlakach
• Dyspozycyjni przewodnicy
• Wypożyczalnie sprzętu wodnego
• Rejs „ Delfinem” -  Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji dysponuje niewielkim, 30 - miejscowym stateczkiem spacerowym "Delfin", który kursuje po jeziorze Raduń. 
• Skansen bojowy w Zdbicach - Przez Zdbice wiodła najdogodniejsza droga, z pominięciem dróg leśnych, pozwalająca okrążyć Wałcz od północy. W związku z tym na przesmyku jezior Zdbiczno i Dobre powstały fortyfikacje silniejsze niż większość bunkrów Wału Pomorskiego. Powstały tu między innymi dwa obiekty wyposażone w płytę pancerną, kopułę 3-strzelnicową oraz pomieszczenie dla piechoty (po wojnie doszczętnie wysadzone) oraz okopy i transzeje wzdłuż linii schronów. Zdbice znalazły się w pasie działania I Armii LWP. Ostatecznie Wał Pomorskie został przełamany w dniu 5 lutego 1945 roku w rejonie jez. Dobre – na północnym jego skraju.

Źródło: Wydział Rozwoju Gospodarczego i Promocji